And the need for economic pragmatism

-If not for environmental consciousness-

Extractivism: The process of removing/extracting materials from their natural environment, like wood, metals and so on. In an environmental context, the term ‘extractivism’ is used -often with a negative connotation – to describe the way(s) in which we are exploiting earth’s natural resources.


It is commonly known and widely accepted that the greenhouse effect, i.e. the continuous increase of global temperatures, has now entered into an uncontrollable trajectory. The global temperatures observed in the years of 2015 and 2016 have rocked the boats of even the most optimistic scientists. Specifically, the last 14 months have been the hottest months recorded since the 19th century, with June 2016 being characterised as the warmest month of that time period. Of the 16 warmest years on record, 15 belong to the 21st century.

The unprecedented Paris agreement, signed by 177 countries on November of 2015, states that in order to avoid a large scale environmental crisis, increase in global temperatures must not exceed the limit of 1.5οC. In the intervening 8 months global temperatures have risen by 1.3οC. The global scientific community is now contemplating the ominous, albeit more realistic limit of 2οC with future outreach to negative emission technologies (i.e. machines and appliances that absorb, instead of emitting CO2). 

What do all these – admittedly complex or boring – figures show?

They show that we are officially witnessing an unpredictable, unthinkable and potentially irreversible environmental crisis. I understand that data with a mathematical or scientific quality do not usually impress the average individual. I also understand that that same individual has by now become so familiarised with warnings of a failing planet that he has stopped paying attention. I claim nevertheless that all anyone has to do in order to be convinced is look:

Whether they look at India, which has recently experienced historically unprecedented high temperatures. Or at Pakistan, where predictions for the summer temperatures were so ominous that Pakistani authorities preemptively dug graves in preparation for the people expected to die during the heatwave.

Pakistan graves

Whether they look at Australia where the biggest corral reef in the world, known as ‘The Great Barrier Reef’ has undergone almost complete bleaching of its corrals due to the increasing ocean temperatures.


Whether they look at China, where atmospheric pollution is so immense that in cities like Beijing kids are not allowed to play in outdoor places.


Whether they look at the islands of the Pacific, which are sinking due to the rising of the water levels, caused by the melting of the polar icebergs. The most telling example: a complex of 33 islands named Kiribati with its 103,000 inhabitants, which has already passed in history as a living monument of what has been coined as ‘environmental refugee’.


Whether someone looks at the Arctic cycle, which is estimated to be ice-free in the September of 2016 for the first time in 100,000 years. And the consequences? They are summed up perfectly in the following photograph, dubbed as “The future of the polar bear in one photograph”.

Extractivism - Tabula Rasa

India, Pakistan, Australia, China, Kiribati islands. Exotic places, safely distanced from Europe. A steady increase in extreme weather incidents inside the European borders, nevertheless, has left this feeling of ‘safety’ crumbling.

And what about the dystopias that all these examples foreshadow? For the vast majority they are as tangible as a movie with good special-effects (Remember that Mad Max was partly filmed in Australia), or as real as a novel by JG Ballard of sunken cities.

But why are we so consciously numb and impressively indifferent?

Indifference comes depressingly enough from the young, the present student body to which I belong. Each of us trapped inside a bubble of self-assurance, inside of which the only things that matter are pop culture (and its virtual extensions), music festivals, sex and the occasional smoke. Too busy with our recent break up, or perfecting our summer beach photos, we tend to forget that our actions have an impact beyond our personal Instagram account. We turn a blind eye or pretend that we are taking part in something by offering a ‘like’ here and there, whilst waiting for environmental activism to become cool and for someone, somewhere to find the Solution.

As for the inertia of older people: They are still philosophising the smooth transition from an economy of fossil fuels and factory farming to a new economy of renewable sources of energy and new, safe investments. And they babble on and on about economic pragmatism while the snake of capitalism keeps eating its tail.

Let us talk ‘pragmatically’ then about how climate change is expected to wipe out 2.5 trillion dollar worth of financial assets from the global economy, with annual reductions in global GDP in the scale of trillions of dollars.

It is indisputable that the gradual, yet decisive, transition from an extractivistic economy to its ‘green’ alternatives, which already exist (and are enhanced on a daily basis), will provide benefits not just for the inhabitants of the sinking Pacific islands, but also for the global economy. The latter is also presently sinking, just not in such a spectacular way.

Climate change does not exclusively concern political, scientific and activist agendas. It is a phenomenon that affects each and every one of us, no matter our age, gender, skin colour, profession, religious beliefs or economic background. This is why people, platforms and organisations of every level (from grassroots to corporate) are trying to raise awareness on the dangers of a warming planet.

It may be easier to take our children to a zoo, instead of having to explain to them why polar bears went extinct. But it will definitely not be easier to explain to them why we just stood by, numb and inert.

I don’t think that an extravagant or sonorous epilogue is needed. The message is simple. And so is reality.











Extractivism - Tabula Rasa

Και η ανάγκη για οικονομικό πραγματισμό

-αν όχι για περιβαλλοντική ευαισθησία-


Εξτρακτιβισμός(από το αγγλικό ‘extract’): Η διαδικασία του να αφαιρείς υλικά από το φυσικό τους περιβάλλον, όπως ξύλο, μέταλλα κλπ.. Σε περιβαλλοντικό πλαίσιο ο όρος ‘εξτρακτιβισμός΄χρησιμοποιείται -συνήθως με αρνητική χροιά- για να χαρακτηρίσει τον τρόπο με τον οποίο εκμεταλλευόμαστε τους φυσικούς πόρους της γης.


Είναι ευρέως γνωστό και αποδεκτό πλέον πως το φαινόμενο του θερμοκηπίου, δηλαδή η συνεχής αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη, βρίσκεται σε μία ανεξέλεγκτη πορεία. Οι παγκόσμιες θερμοκρασίες που καταγράφηκαν το 2015 και 2016 έχουν συνταράξει ακόμα και τους πιο ψύχραιμους επιστήμονες. Συγκεκριμένα: οι τελευταίοι 14 μήνες υπήρξαν οι πιο ζεστοί μήνες που έχουν καταγραφεί από τον 19ο αιώνα, με τον Ιούνιο του 2016 να χαρακτηρίζεται ως ο πιο ζεστός μήνας στην ιστορία της περιόδου αυτής. Από τα 16 θερμότερα χρόνια που έχουν καταγραφεί, τα 15 ανήκουν στον 21ο αιώνα.

Η ιστορική συμφωνία του Παρισιού που υπογράφηκε από 177 κράτη τον Νοέμβριο του 2015, ορίζει πως για να αποφευχθεί μία μεγάλης κλίμακας περιβαλλοντική κρίση, οι παγκόσμιες θερμοκρασίες πρέπει να μην υπερβούν την αύξηση των 1.5οC. Στους 8 μήνες που έχουν μεσολαβήσει, η αύξηση έχει ήδη ανέλθει στους 1.3οC. Η παγκόσμια επιστημονική κοινότητα ήδη κοιτάει το – κατά τα άλλα δυσοίωνο αλλά πιο ρεαλιστικό – όριο των 2οC με μελλοντικές προεκτάσεις σε τεχνολογίες αρνητικών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα (που απορροφούν δηλαδή CO2 από την ατμόσφαιρα αντί να το εκπέμπουν).

Τι σημαίνουν λοιπόν όλες αυτές οι πολυπληθείς – και ομολογουμένως δυσνόητες ή βαρετές – μετρήσεις και ενδείξεις;

Σημαίνουν πως επισήμως βιώνουμε μία απρόβλεπτη, αδιανόητη και δυνητικά μη-αναστρέψιμη περιβαλλοντική κρίση. Γνωρίζω πως στοιχεία με μαθηματικό/επιστημονικό χαρακτήρα δεν αγγίζουν τον μέσο άνθρωπο. Γνωρίζω ακόμη πως αυτός ο ίδιος άνθρωπος έχει τόσο εξοικειωθεί με χαρακτηρισμούς επικινδυνότητας για την καταστροφή του περιβάλλοντος που δεν τους δίνει πια σημασία. Ισχυρίζομαι όμως, ότι το μόνο που πρέπει να κάνει κανείς για να πειστεί είναι να κοιτάξει:

Είτε κοιτάξει στην Ινδία η οποία πρόσφατα άγγιξε ιστορικά πρωτόγνωρες θερμοκρασίες . Ή στο Πακιστάν όπου οι προβλέψεις για τις θερινές θερμοκρασίες ειναι τόσο δυσοίωνες που οι Πακιστανικές αρχές σκάβουν τάφους για ανθρώπους που προβλέπεται να πεθάνουν μέσα στον καύσωνα.

Pakistan graves

Είτε κοιτάξει στην Αυστραλία όπου ο μεγαλύτερος κοραλλιογενής ύφαλλος στον κόσμο, γνωστός ως The Great Barrier Reef έχει υποστεί σχεδόν ολική ‘λεύκανση’ (bleaching) των κοραλιών λόγω της αυξανόμενης θερμοκρασίας των ωκεανών.


Είτε κοιτάξει στην Κίνα, όπου η ατμοσφαιρική ρύπανση είναι τόσο σφοδρή που σε πόλεις όπως το Πεκίνο απαγορεύεται στα παιδιά να παίζουν σε εξωτερικούς χώρους.


Είτε κοιτάξει τα νησιά του ειρηνικού που βυθίζονται καθώς αυξάνεται η στάθμη των ωκεανών με το λιώσιμο των πολικών πάγων. Ένα παράδειγμα, το σύμπλεγμα των 33 νησιών Kiribati με τους 103,000 κατοίκους του, το οποίο έχει ήδη περάσει στην ιστορία ως ζωντανό μνημείο της περιβαλλοντικής προσφυγιάς.


Είτε κοιτάξει τον Αρκτικό Κύκλο που εκτιμάται ότι θα μείνει χωρίς πάγο τον Σεπτέμβριο του 2016 για πρώτη φορά εδώ και 100,000 χρόνια. Και οι συνέπειες; Συνοψίζονται τέλεια στην παρακάτω φωτογραφία που έχει χαρακτηριστεί ως «Το μέλλον της πολικής αρκούδας σε μία φωτογραφία».

Extractivism - Tabula Rasa

Ινδία, Πακιστάν, Αυστραλία, Κίνα, νησιά Kiribati. Εξωτικά μέρη σε ασφαλή απόσταση από την Ευρώπη. Με τα αυξανόμενα κρούσματα ακραίων καιρικών φαινομένων, και εντός Ευρωπαϊκών συνόρων όμως, αυτό το αίσθημα ‘ασφάλειας’ καταρρέει.

Και οι δυστοπίες που προμηνύουν όλες αυτές οι περιπτώσεις; Για τη συντριπτική πλειοψηφία, τόσο απτές όσο μία ταινία με καλά εφέ (Άλλωστε το Mad Max εν μέρει γυρίστηκε στην Αυστραλία), ή όσο ένα μυθιστόρημα του JG Ballard για βυθισμένες πόλεις.

Προς τι όμως αυτή η συνειδητή αδιαφορία και εντυπωσιακή αδράνειά μας;

Αδιαφορία από τους νέους, τους νυν φοιτητές στους οποίους ανήκω. Κλεισμένοι ο καθένας στην φούσκα του μέσα στην οποία το μόνο που έχει σημασία είναι η pop κουλτούρα και οι virtual εκδοχές της, τα μουσικά φεστιβάλ, το σεξ και το περιστασιακό τσιγάρο. Πολύ απασχολημένοι με τον φραπέ στην παραλία, τον πρόσφατο χωρισμό, ή την κομματική παράταξη στη σχολή μας, ξεχνάμε πως οι πράξεις μας έχουν αντίκτυπο πέρα από τον προσωπικό μας λογαριασμό στο Instagram. Σφυρίζουμε κλέφτικα ή προσποιούμαστε συμμετοχή με ένα εύκολο like, περιμένοντας ταυτόχρονα ο περιβαλλοντικός ακτιβισμός να γίνει κουλ και κάποιος, κάπου να βρει την Λύση.

Αδράνεια από τους μεσήλικες. Αδράνεια διότι φιλοσοφούν και σχεδιάζουν ακόμα την ομαλή μετάβαση από την οικονομία των ορυκτών καυσίμων και της βιομηχανικής κτηνοτροφίας σε μία οικονομία με ανανεώσιμες πηγές ενέργειες και νέες ασφαλείς επενδύσεις. Και φλυαρούν για οικονομικό πραγματισμό ενώ το φίδι του καπιταλισμού συνεχίζει να τρώει την ουρά του.

Ας μιλήσουμε όμως ‘πραγματιστικά’ για το πως η κλιματική αλλαγή ενδέχεται να εξαλείψει χρηματοπεριουσιακά στοιχεία που ανέρχονται σε αξία 2.5 τρισεκατομμυρίων δολαρίων από την παγκόσμια οικονομία με ετήσιες μειώσεις στο παγκόσμιο Α.Ε.Π. στην κλίμακα αντίστοιχα των τρισεκατομμυρίων δολαρίων. Και η μεγάλη λίστα συνεχίζεται.

Είναι αδιαμφισβήτητο ότι η σταδιακή, αλλά αποφασιστική, μετάβαση από μία εξτρακτιβιστική οικονομία στις ‘πράσινες’ εναλλακτικές που ήδη υπάρχουν (και εμπλουτίζονται με νέα ευρήματα καθημερινά), θα έχει οφέλη όχι μόνο για τους κατοίκους των νησιών που βυθίζονται, αλλά και για την παγκόσμια οικονομία. Και η τελευταία βυθίζεται, απλώς ίσως όχι με εξίσου θεαματικό τρόπο.

H κλιματική αλλαγή δεν αποτελεί φαινόμενο που αφορά αποκλειστικά πολιτικούς, επιστημονικούς και ακτιβιστικούς κύκλους. Μας αφορά όλους, ανεξαρτήτως ηλικίας, φύλου, χρώματος, επαγγέλματος, θρησκευτικών πεποιθήσεων ή οικονομικής κατάστασης. Για αυτό και άτομα, πλατφόρμες και φορείς σε ολόκληρο τον κόσμο προσπαθούν να ευαισθητοποιήσουν το κοινό ως προς τους κινδύνους και τις επιπτώσεις ενός θερμαινόμενου κλίματος.

Ίσως είναι πιο εύκολο να πάμε τα παιδιά μας σε ζωολογικό κήπο από το να τους εξηγήσουμε γιατί εξαφανίστηκαν οι πολικές αρκούδες, αλλά σίγουρα δεν θα είναι εύκολο να εξηγήσουμε γιατί υπήρξαμε αδρανείς.

Δεν νομίζω πως χρειάζεται ένας βαρύγδουπος, κλισέ επίλογος. Το νόημα είναι απλό. Όσο και η πραγματικότητα.

Ένα από τα μεγαλύτερα εγκλήματά μας


Η οργανωμένη κτηνοτροφία πρωτοεμφανίστηκε περίπου το 8.000π.Χ.. Προσεγγίζοντας το θέμα ιστορικά, η κτηνοτροφία –καθώς και η γεωργία- ένωσε τους ανθρώπους, μεταμορφώνοντας περιπλανόμενους νομάδες σε γαιοκτήμονες. Αυτό επέφερε ριζική εξέλιξη στις ανθρώπινες σχέσεις και αλληλεπιδράσεις, κυρίως μέσω της δυναμικής του εμπορίου και των ανταλλαγών. Αυτές οι εμπορικές σχέσεις με τη σειρά τους οδήγησαν σε τοπικές αυξήσεις πληθυσμών και ως αποτέλεσμα δημιουργήθηκαν οι πρώτες ανθρώπινες, οργανωμένες κοινωνίες.

Οι άνθρωποι εξημερώνουν τα ζώα και δουλεύουν πλάι τους εδώ και χιλιάδες χρόνια χρησιμοποιώντας όσα αυτά προσφέρουν. Ζωικά προϊόντα όπως το κρέας και τα γαλακτοκομικά αποτελούν αναντικατάστατα κομμάτια της ανθρώπινης δίαιτας, συμβάλοντας σε έναν υγιή και ισορροπημένο τρόπο ζωής.

Πολυάριθμες είναι οι αναφορές της ανθρώπινης κουλτούρας στα ζώα της φάρμας, τους εξημερωμένους συγγενείς των άγριων ειδών που κατοικούν στους παγκόσμιους μύθους. Τα συναντούμε σε κινούμενα σχέδια και ταινίες, χαρακτηρίζουν την τέχνη και την λογοτεχνία μας, ως παραβολές και σύμβολα και χρησιμοποιούνται ως μέσο κριτικής για τα πολιτικά μας συστήματα. Πολλά ζώα της φάρμας θεωρούνται ιερά στις θρησκείες μας – οι αγελάδες είναι ιερές στον Ινδουισμό, η κατανάλωση χοιρινού απαγορεύεται ρητά στο Ισλάμ και σύμφωνα με την παράδοση πολλά άλλα ζωά παρευρίσκονταν στο εικονικό σκηνικό της γέννησης του Χριστού.

Σε πιο επιστημονικές προσεγγίσεις , συναντώνται έρευνες που έχουν αναδείξει το γεγονός πως κάποια ζώα της φάρμας, όπως τα γουρούνια, είναι νοήμονα σε βαθμό γνωστικής λειτουργίας που φτάνει εκείνη ενός τρίχρονου παιδιού.

Από την αρχή της πρακτικής αυτής της σχέσης, ανθρώπου και οικόσιτου ζώου, χιλιάδες χρόνια πριν, υπήρξε ένας κοινώς αποδεκτός και αναγνωρισμένος σκοπός: Η λήψη των προϊόντων που το ζώο έχει να προσφέρει, όπως το γάλα και τα αυγά, και τελικά το κρέας του. Μια πρακτική που βοήθησε στην εξέλιξη και διατήρηση μικρών κοινωνίων.

Παρ’όλα αυτά, καθώς ο ανθρώπινος πληθυσμός συνέχισε –και συνεχίζει- να αυξάνεται εκθετικά, η ζήτηση για κρέας κλιμακώθηκε ραγδαία. Η κτηνοτροφία πέρασε στο μεγαλύτερο ποσοστό της από τα χέρια των μικρών, ανεξάρτητων παραγωγών σε μεγάλες βιομηχανίες. Ζούμε λοιπόν στην εποχή της βιομηχανικής κτηνοτροφίας και η τελευταία έχει εξελιχθεί σε ένα έγκλημα που δεν πρέπει να περάσει απαρατήρητο.

Τι είναι αυτό που πλέον καθιστά την μαζική, ανεξέλεγκτη κρεατοφαγία μη βιώσιμη και σίγουρα μη ηθική; Οι λόγοι είναι πολλοί:


Προβλήματα Υγείας

 Το κρέας στερείται βασικών θρεπτικών συστατικών όπως οι φυτικές ίνες και διαθέτει πολλά κορεσμένα λιπαρά. Αυτό σημαίνει πως η υπέρμετρη κρεατοφαγία μπορεί να προκαλέσει ποίκιλα προβλήματα υγείας. Έχει συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο καρδιακών προβλημάτων, εγκεφαλικού, διαβήτη, σεξουαλικής ανικανότητας και διάφορων μορφών καρκίνου. Το Αμερικάνικο Ινστιτούτο Έρευνας για τον καρκίνο (AICR) συσχέτισε σε έρευνά του την κρεατοφαγία με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του προστάτη και του μαστού. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, που πρόσφατα απομόνωσε το μπέικον ως πιθανό καρκινογόνο- στην ίδια κατηγορία δηλαδή με το τσιγάρο και την ηλιακή ακτινοβολία- έχει επανειλλημένα δημοσιεύσει έρευνες που συσχετίζουν την κρεατοφαγία με ποίκιλες μορφές καρκίνου. Αλλά η κατανάλωση κρέατος δεν ενέχει μόνο προσωπικό κίνδυνο αλλά απειλεί την υγεία σε παγκόσμιο επίπεδο: Τα ζώα που προορίζονται για σφαγή υποβάλλονται σε συνεχή παροχή αντιβιοτικών για την αποφυγή πιθανών ασθενειών και συνεπώς πιθανού θανάτου. Αυτό δημιουργεί το φαινόμενο της μικροβιακής ανθεκτικότητας στα αντιβιοτικά (Δηλαδή μέσω της υπερβολικής έκθεσης στα αντιβιοτικά, οι παθογενείς μικροοργανισμοί αποκτούν ανοσία στη δράση των αντιβιοτικών). Μία από τις απολύτως επείγουσες κρίσεις που αντιμετωπίζει αυτή τη στιγμή η ανθρωπότητα στον τομέα της υγείας. Με απλά λόγια, η μικροβιακή ανθεκτικότητα στα αντιβιοτικά αφήνει το ενδεχόμενο έξαρσης μελλοντικής πανδημίας ανοιχτό.

Κακοποίηση των Ζώων


Είναι δύσκολο να διανοηθεί κανείς το μέγεθος της κακοποίησης που υφίστανται τα ζώα στα κτηνοτροφικά εργοστάσια. Ο Paul McCartney είχε μοιραστεί την πασίγνωστη φράση: «Αν τα σφαγεία είχαν γυάλινους τοίχους, όλοι θα ήταν vegetarian».

Αλλά όλα αυτά δεν είναι μία τετριμμένη επίκληση στο συναίσθημα. Η λίστα των βίντεο από undercover ακτιβιστές που ξεσκεπάζουν αυτά τα ανείπωτα βασανιστήρια εκτείνεται και εκτείνεται και εκτείνεται μην αφήνοντας περιθώριο αμφιβολίας -άλλωστε οι εικόνες πάντα ηχούν δυνατότερα από τις λέξεις-. Και το υλικό σε αυτά τα βίντεο δεν είναι απλώς αηδιαστικό και οδυνηρό αλλά αποκαλύπτει κάτι ουσιαστικά εγκληματικό. Στο εξελιγμένο σύμπαν της σκέψης μας που αναγνωρίζει πια ότι ο άνθρωπος δεν είναι ο κυρίαρχος του κόσμου αλλά ότι ζώα και φυτά ακόμη μοιράζονται τον κόσμο αυτό με δικαιώματα, οποιοσδήποτε μπορεί να ασκήσει τέτοια βία σε άλλο ανυπεράσπιστο όν, ακόμα και αν αυτό είναι «ζώο», πρέπει να εκλαμβάνεται ως πνευματικά ανισόρροπος και ακατάλληλος να ζει στα πλαίσια των ανθρωπίνων κοινωνιών. Ακόμα και στις περιπτώσεις που τηρούνται αυστηρές προδιαγραφές ορθής λειτουργίας, η σφαγή των ζώων στις φάρμες είναι μια διαδικασία που απέχει πολύ από την συνθήκη του κυνηγού και του θηράματος όπου κάποιου είδους δικαιοσύνη και ισορροπία ήταν δυνατή.

Οι μπριζόλες δεν εμφανίζονται μαγικά στο πιάτο μας. Και αυτό το σημείο φωνάζει προσωπική, ηθική καταναλωτική ευθύνη.

Η εξαθλίωση βέβαια δεν περιορίζεται στην εγκληματική μεταχείριση των ζώων. Επεκτείνεται και στην παραβίαση των βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων των εργατών σε τέτοια εργοστάσια, όπως το δικαίωμα στην αξιοπρέπεια. Πρόσφατη έρευνα του Oxfam αποκαλύπτει πως εργάτες σε εργοστάσια πουλερικών στις Ηνωμένες Πολιτείες δεν δικαιούνται διαλείμματα και τους ζητάται να φορούν πάνες εν ώρα εργασίας για να μην διακόπτεται ο ρυθμός απόδοσής τους.


Το τρίτο και πιο σημαντικό σημείο:


Περιβαλλοντική καταστροφή


 Η βιομηχανική κτηνοτροφία έχει απομονωθεί ως η κυριότερη αιτία της κλιματικής αλλαγής. Συγκεκριμένα το WorldWatch Institute δημοσίευσε μία έρευνα που εξηγεί το πώς η βιομηχανική κτηνοτροφία ευθύνεται για το 51% της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής. Μερικές αξιοσημείωτες παρατηρήσεις σχετικά με την βιομηχανική κτηνοτροφία και το περιβάλλον:

Η βιομηχανική κτηνοτροφία

  • Παράγει περισσότερα αέρια του θερμοκηπίου από όλο τον τομέα των μεταφορών. Δηλαδή περισσότερο απ’οτι όλα τα αυτοκίνητα, φορτηγά, τρένα, πλοία και αεροπλάνα μαζί.
  • Καταλαμβάνει το 30% των παγκοσμίων αναγκών μας σε νερό.
  • Καταλαμβάνει 45% της επιφάνειας της γης, ένα ποσοστό που αυξάνεται καθημερινά. 91% του Βραζιλιάνικου Αμαζονίου έχει αποψιλωθεί για να δημιουργηθούν καλλιεργήσιμες εκτάσεις για τροφές των ζώων.
  • Δημιουργεί ‘νεκρικές περιοχές’ στους ωκεανούς.
  • Αποτελεί βασική συνιστώσα στην εξαφάνιση των ειδών. Τα τροπικά δάση, τα οποία αποψιλώνονται ανεξέλεγκτα, διατηρούν τη μεγαλύτερη βιοποικιλότητα από οποιοδήποτε άλλο οικοσύστημα στον κόσμο. Η θαλάσσια βιοποικιλότητα απειλείται επίσης, κυρίως λόγω της υπεραλίευσης αλλά και της κακής διαχείρισης των αποβλήτων από τα εργοστάσια κτηνοτροφίας.
  • 50% των σιτηρών που παράγονται καθημερινά, χρησιμοποιούνται ως τροφές για τα ζώα στα εργοστάσια. Αυτή η πληθώρα φαγητού θα μπορούσε εύκολα να χρησιμοποιηθεί για την καταπολέμηση της παγκόσμιας πείνας.


Και τέλος,


Καταπίεση της Ελεύθερης Έκφρασης

 Η βιομηχανία του κρέατος έχει αποκτήσει τόσο πολλή δύναμη τις τελευταίες δεκαετίες που πλέον χαρακτηρίζεται ως ‘BigMeat’ δίπλα στο ‘BigTobacco’ και το ‘BigOil’.

Ο καλύτερος τρόπος για μια βιομηχανία να διαχειριστεί ένα σκάνδαλο είναι να εμποδίσει με διάφορα μέσα αυτούς που προσπαθούν να το ξεσκεπάσουν. Οι μεγάλες καπνοβιομηχανίες χρηματοδοτούσαν και παραποιούσαν έρευνες για τους κινδύνους τους τσιγάρου και οι μεγάλες πετρελαϊκές εταιρίες χρηματοδοτούσαν (και ακόμα χρηματοδοτουν) έρευνες για τον σκεπτικισμό και την άρνηση της κλιματικής αλλαγής(!). Έτσι και οι μεγάλες βιομηχανίες κρέατος προώθησαν, μέσω lobbying, ορισμένους νόμους στις Ηνωμένες Πολιτείες γνωστούς ως ‘Ag-gag bills’. Οι τελευταίοι καθιστούν το να δουλεύεις σε εργοστάσιο κτηνοτροφίας με μυστική ακτιβιστική ταυτότητα παράνομο. Επίσης ορίζουν πως η αίτηση για δουλειά σε τέτοιο μέρος πρέπει να συνοδεύεται από πλήρη διαφάνεια σχετικά με οποιοδήποτε επαγγελματικό παρελθόν στην δημοσιογραφία ή τον ακτιβισμό για τα δικαιώματα των ζώων.

Σε παρόμοιο πλαίσιο, όταν το ‘Forest Code’ απέτυχε να εφαρμοστεί σωστά στη Βραζιλία, πολλοί ακτιβιστές που διαμαρτύρονταν για την αποψίλωση των τροπικών δασών για την διαμόρφωση καλλιεργήσιμων εκτάσεων, δολοφονήθηκαν.

Αντίστοιχα, πάλι στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι ακτιβιστές που υπερασπίζονται τα δικαιώματα των ζώων έχουν στοχοποιηθεί ως η βασικότερη πηγή απειλής εγχώριας τρομοκρατίας στην λίστα του FBI.

Η κρεατοφαγία μπορεί να είναι βαθιά ριζωμένη στην δίαιτα, στην καθημερινότητα ακόμα και στην παράδοσή μας. Αλλά είναι εμφανές πως πρέπει να περιοριστεί ριζικά ώστε να φτάσει σε ένα βιώσιμο επίπεδο.

Στεκόμαστε χωρίς δεύτερη σκέψη δίπλα στα ζώα που βρίσκονται φυλακισμένα σε ενυδρεία και ζωολογικούς κήπους. Ή στα ζώα που κακοποιούνται σε τσίρκα, σε pet shop ή σε φάρμες γούνας. Και μπράβο μας. Αλλά είναι ειρωνικό, αν όχι υποκριτικό, να χτυπάμε το στήθος μας διαμαρτυρόμενοι για όλα αυτά ή ίσως και για το επόμενο Yulin festival στην Κίνα όπου θα θανατωθούν χιλιάδες αδέσποτα κατόπιν βασανιστηρίων, αλλά να συνεχίζουμε να αγνοούμε τα εγκλήματα της οργανωμένης κτηνοτροφίας.

Τα προβλήματα που σχετίζονται αυτή τη στιγμή με την οργανωμένη κτηνοτροφία δεν αποτελούν μία μακρινή, αόριστη έννοια. Είναι εδώ, είναι τώρα, είναι αδιανόητα επείγοντα.

Στο πρόσωπο αυτού του εγκλήματος λοιπόν, μπορούμε να δράσουμε, ή να συνεχίσουμε να ζούμε αναπαυτικά απληροφόρητοι. Η επιλογή ξεκινάει στο πιάτο μας.



‘As long as there are slaughterhouses, there will be battlefields’


Leo Tolstoy


Further Reading

  •  WorldWatch Report:


  • United Nations Report:


  • Cowspiracy: The Sustainability Secret. (Documentary)
  • Earthlings (Documentary)

Δεν είμαι ξεχωριστός

Δεν είμαι ξεχωριστός.

Δεν είμαι ξεχωριστός γιατί είμαι εγώ και εσύ και αυτός και όλοι μαζί και τίποτα το ιδιαίτερο. Δεν είμαι ξεχωριστός γιατί οι άνθρωποι περπατούν δίπλα μου-ίσως και μπροστά μου- αλλά όχι από πίσω μου. Δεν είμαι ξεχωριστός γιατί δεν έχω χαράξει, δεν έχω στιγματίσει δεν έχω πρωτοπορήσει. Δεν είμαι ξεχωριστός γιατί φοράω το παντελόνι μου ένα πόδι την φορά. Γιατί και εγώ με απλανές βλέμμα, κατεβασμένο κεφάλι και γκρίζο παλτό παίρνω το πρωινό τρένο στις 7 για τη δουλειά και στριμώχνομαι πάλι στις 5 για το γυρισμό. Δεν είμαι ξεχωριστός γιατί δεν είμαι μεγαλοεπιστήμονας, ούτε ταλαντούχος τραγουδιστής, αθλητής, στιχουργός, ζωγράφος, φωτογράφος. Δεν είμαι ξεχωριστός γιατί γεννήθηκα πολύ αργά για να εξερευνήσω τη γη και πολύ νωρίς για να εξερευνήσω το διάστημα.

Δεν είμαι ξεχωριστός γιατί και εγώ παραδίνομαι κάθε μέρα στον ύπνο και χάνω από τη ζωή. Δεν είμαι ξεχωριστός γιατί θέλω να φωνάξω αλλά δεν μπορώ να αρθρώσω τις λέξεις, τα συνθήματα. Δεν ξέρω τι θέλω να πω αλλά και τα ραγισμένα κομμάτια να συνθέσω, δεν μπορώ να φωνάξω αρκετά δυνατά για να ακουστώ.

Δεν είμαι ξεχωριστός γιατί δεν ήμουν, είμαι και δεν θα ξαναείμαι. Αλλά δεν είμαι ξεχωριστός και μουδιάζω και αδρανώ.

Δεν είμαι ξεχωριστός γιατί τελικά ποιος είναι; Και γιατί να είναι; Και ποιος το καθορίζει; Και πόσο πρέπει να είναι;


Αλλά είμαι άνθρωπος και ραγίζω και τρέμω και σκοντάφτω. Είμαι άνθρωπος και πονάω και θέλω να στηρίζομαι και όσο μπορώ και να στηρίζω. Είμαι άνθρωπος γιατί αγαπώ και αγαπιέμαι, γιατί πονάω και προκαλώ πόνο. Γιατί γελάω και δεν υπάρχει μεγαλύτερη και πιο ειλικρινής ομορφιά.

Είμαι άνθρωπος γιατί διαβάζω, γράφω και επικοινωνώ με αλαλαγμούς και γλώσσα και χορό και επαφή. Είμαι άνθρωπος γιατί κουνάω τα άκρα μου σπασμωδικά απ’το άγχος και την ανυπομονησία πριν το πρώτο ραντεβού.

Είμαι άνθρωπος γιατί λυγίζω αλλά έχω αγάπη γύρω μου και ισιώνω.

Είμαι άνθρωπος γιατί έχω περιέργεια και εξερευνώ και ανακαλύπτω και σαν μικρό παιδί γουρλώνω τα μάτια.

Είμαι άνθρωπος γιατί έχω ιδέες και σχέδια και φιλοδοξίες και ταξίδια και φιλίες και έρωτες και μίσος και πάθος και αγάπη και στεναχώρια.

Είμαι άνθρωπος γιατί είμαι πολύπλοκα και μυσταγωγικά απλός.


Είμαι άνθρωπος γιατί κρατώ μία κιθάρα, ένα ψάθινο καπέλο και βαδίζω ανέμελα στην αμμουδιά. Αφήνω πατημασιές αλλά σύντομα τις καλύπτει το κύμα. Τι είναι αυτό το κύμα; Η ανθρώπινη μνήμη ή ο ανθρώπινος ανταγωνισμός; Ίσως κάτι και απ’ τα δύο.

Είμαι άνθρωπος για κάθε τοτέμ, ναό και εκκλησία που χτίζω. Για κάθε γραφή, βιβλίο και παράσταση που συνθέτω.

Είμαι άνθρωπος γιατί εγώ καθορίζω την ομορφιά, τα όρια και τους περιορισμούς της.

Είμαι άνθρωπος γιατί δημιουργώ τέχνη και υπάρχω για αυτήν και αυτή υπάρχει για μένα. Και η τέχνη μου μιμείται την ζωή και η ζωή μιμείται την τέχνη μου.

Είμαι άνθρωπος γιατί αφρίζω από το θυμό υπερασπίζοντας αυτά στα οποία πιστεύω –και σε τι πιστεύω; Ανθρώπινες ιδέες και κατασκευές και κουλτούρα και ιδεώδη και πολιτισμός και τι τελικά; μία εύθραυστη υπερένταση.

Είμαι άνθρωπος και άλλο τόσο άνθρωπος είναι και αυτός απ’την άλλη άκρη της Μεσογείου και αυτός απ’την άλλη άκρη του Ατλαντικού. Και όλοι έχουμε διαφορετικές ιδέες και όνειρα και έτσι συμπληρώνουμε ο ένας τον άλλον. Μία μελωδική ανομοιομορφία που τονίζει την ξεχωριστή ομοιομορφία μας.

Είμαι άνθρωπος γιατί λατρεύω με θρησκευτικά μυστήρια, με έκσταση, μυσταγωγία και πάθος.


Είμαι άνθρωπος γιατί κοιτάω τα αστέρια με δέος αλλά με το ίδιο δέος βιώνω την γέννηση του παιδιού μου.

Είμαι άνθρωπος γιατί συνειδητοποιώ και αποδέχομαι τις ρυτίδες στο πρόσωπό μου. Τις χαϊδεύω με την ίδια τρυφερότητα όπως θα αγκάλιαζα έναν εχθρό που ψιθυρίζει μία σκληρή αλλά απαραίτητη αλήθεια.

Είμαι άνθρωπος γιατί τραγουδώ. Άλλωστε, μόνο οι καλοί τραγουδούν, έτσι δεν είναι;

Είμαι άνθρωπος γιατί βαδίζω στο σκοτάδι αλλά κλοτσάω αψηφώντας τις αιχμηρές επιφάνειες. Και αν κοπώ; Κουβαριάζομαι, λυγίζω τα γόνατα και πετάω πάλι προς το άπειρο σαν πιεσμένο ελατήριο.

Είμαι άνθρωπος γιατί κρατώ ένα μικρό παιδί απ’το χέρι και του δείχνω τον κόσμο. Του δείχνω αρκετά ώστε να μπορεί αργότερα να δείξει και αυτό.

Και όλο να δείχνουμε κάτι παραπάνω,

μέχρι να ζαλιστούμε και να ξαπλώσουμε κάτω ευτυχισμένοι και να κλείσουμε τα μάτια.

Individual vs Corporation

Screen Shot 2016-03-23 at 5.54.20 μ.μ.

I find it very baffling, if not infuriating, that we have stopped treating other people as individual self-worth entities, consisting of values, dreams, hopes, fears and passions, but rather as gears of a well-oiled machine, that is capitalism. In an exact opposite manner we have bestowed corporations with exceptional privileges and legal rights surpassing even those of human individuals. This ‘rat race’ for profit has created a society where individuals come second and large-scale corporations rule our societies, our governmental bodies and ultimately our way of thinking.

Corporations are actively lobbying for or against our political candidates, depending on their agendas, hence impairing significantly any democratic process.

To list only a few of the privileges or crimes committed by large-scale corporations:

Tax Evasion

It is a well-known fact that various extremely wealthy corporations like Facebook and Apple actively avoid paying their fair share of taxes. Specifically, only recently did the Conservative government of Britain come to an agreement with Google for it to pay the minute amount of 130 million pounds for the time period of 2005-2016, in what was characterized by the Conservatives as a roaring success. Corporations are also benefitting from tax havens, i.e. special jurisdictions actively promoting tax avoidance through law leniency. Corporations are also outsourcing their manufacturing units mostly to third world countries leading to Offshore Profit Shifting, i.e. making astronomical amounts of untaxed profit.

Bottom line is that large-scale corporations are destroying local economies by displacing small and medium entrepreneurs whilst damaging the country’s financial stability by continuous covert and overt tax evasion.


Plundering of Natural Resources

Action At Procter and Gamble Palm Oil Supplier in Central Kalimantan

With our populations growing at an exponential rate and an ever-growing demand for natural resources, the key point for the balanced growth of our future societies is sustainability. Large-scale corporations are plundering public-owned natural resources at an alarming rate. Corporate greed is leading to unprecedented environmental destruction. Examples of such corporations include PepsiCo, which destroys rainforests to make way for palm-oil plantations. Shell, which for years has been drilling in the Arctic in a futile search for oil. This, despite international outcry over the dangers included in drilling in this pristine, untouched environment. And finally the list would not be complete without Exxon mobil. Research members of the latter had clear and definitive evidence of man-made climate change linked to burning of fossil fuels, dating back to the year of 1981. Yet it funded climate-change deniers for 27 years following the revelation.

The conclusion is that our current growth model is not sustainable. Stricter guidelines and sanctions are to be implemented to regulate this corporate authoritarianism.


Human Rights Violations

The first- and in my opinion the most powerful-example that came into my mind was that of Monsanto. The U.S. military in the Vietnam War of 1954 used an herbicide named ‘Agent Orange’, courtesy of Monsanto, in an attempt to drive guerilla forces out of the dense jungles. This war crime had devastating consequences for local populations, haunting the people of Vietnam even today after all those years.


But such crimes are not only limited to dust-ridden and forgotten historical data but are also prevalent in the present day. Amnesty international exposed corporations such as Apple, Microsoft and Vodafone for their use of child laborers in cobalt mines for smartphone manufacturing. Modern day slavery is still prevalent in many third world countries, with corporations practically endorsing human trafficking.

But worker exploitation is alive and kicking even in the Western World. The income inequality between CEO and staff-work in large-scale corporations is inconceivable. On his way to buy his third yacht for this year, the CEO of Starbucks seems to struggle to pay his workers a living wage.


Screen Shot 2016-03-23 at 5.54.55 μ.μ.

We have legally and ideologically linked corporations with something beyond the human grasp, something sublime. Thus we have created, in what may seem as a rather exaggerated expression, a new form of ‘religion’. Something that we all –more or less- doubt yet simultaneously, subconsciously respect.

My proposed solution is to shop, drink, eat, read, (insert preferred activity), locally. Thus boosting our local economies whilst re-establishing this lost sense of ‘community’ with all its benefits for the small and the middle classes.

Yet I fully understand the irony of the fact that I wrote this piece on a MacBook. The irony of the fact that I buy from Nestlé for my cereal, of the fact that I use Amazon for my online-shopping and of the fact that I am actively using commercial aviation for my trips back and from Greece.

Our modern, highly interconnected, societies are built on the foundations of large-scale corporations, with the latter facilitating the vast majority of our needs. The ‘local’ ideology cannot always stand by itself, especially in terms of international commerce. But non-local does not have to mean unethical. There are many corporations, which promote fair-trade, acquire their resources in a sustainable manner, actively support charity work and boost the growth of local economies.

Responsible consumerism is a fundamental aspect of sustainability. Our choices greatly influence the direction of commerce and together we can change the attitudes of corporations and governments.

We can be individually responsible but we also need to fight for legislature changes that will limit corporation power and influence, because law and justice are a civilian’s ultimate resort. And if our judicial system does not protect us against the greed of large scale corporations then who will? Simply being individually responsible and not advocating change inadvertently entails a certain degree of passivity. And when corporations destroy the environment, tax evade, impair our democratic processes and shamelessly disregard our human rights, we cannot really afford to be passive. How can we be?

I Have a Dream


I was talking the other day with a friend from my University who was enthusiastically describing to me her trip in the northernmost part of Norway. She told me: “I was talking with a friend I met about three months ago in the UCL hockey team when she suddenly confined to me in a melancholic tone how badly she needed to escape London for a while, even for one weekend. And that was when I proposed Norway as our trip destination. We booked our tickets, gathered the required equipment and lived an unforgettable experience, which will follow me for the rest of my life: We saw whales in their natural environment, travelled on husky sleds and defied the polar cold by camping with isothermal suits and a small camping fire.”

This conversation made me think deeply. Are we fully comprehending and making the best of the spectrum of infinite possibilities that we are presented with on a daily basis? I understand, not everyone can quit his job, leave his family and his responsibilities for a dreamy trip to Norway, but everyone can change their life’s direction following easy and everyday steps.

That trip you always wanted to plan, just plan it. That person that you always wanted to talk to, to open yourself up with all your fragile honesty, talk to him. That small change you had planned but keep rescheduling it? Don’t procrastinate; it’s never too late.

I don’t want to offer banal and simple-minded self-help ‘advice’. Firstly because that is not representative of the way I think and secondly because even I am not entirely sure of what I am seeking. Nevertheless, there is a belief deeply rooted in me drawn from everyday observation and studying of historical data. This belief states that an improved version of reality is always feasible both at a societal and at a personal level.

Let’s approach the subject ideologically by looking at the bigger picture. Fanatic religious terrorist groups may still plague the world. Child labor may still have a long way to go before it becomes completely eradicated. Capitalism may have disappointed us at an inconceivable and alarming rate-with a new research by the Oxfam institute in America indicating that the top 1% of the global population possesses more wealth than the rest of the 99% combined-. It may be the case that our daily lives are filled with stories of injustice, abuse and violation of our most basic human rights.

Cloudy Days

But things are undoubtedly improving. Gender equality is at an all-time high, especially if one contemplates the fact that approximately a century ago women were not even allowed to vote. Homosexual individuals and their unequivocal rights in love and social acceptance are becoming increasingly embraced in societies all over the world. Leaders from over 190 countries all over the world gathered in the conference of COP21 in Paris and in what was considered a historical and deeply moving decision, pledged to phase out the use of all fossil fuels by 2050 thus recognizing the urgency of nullifying the effects of climate change. A rapidly growing movement of people has began to openly question industrial farming, exposing its devastative effects both at an environmental level–with industrial farming being a main causing-factor of climate change- and at a personal level –as unregulated meat consumption is linked to various health problems-. The global economy has drastically shifted towards investments in renewable sources of energy, in accordance with the global demand of a cleaner future. And the list goes on, although good news is rarely passed on as much as bad news.

Yes, on the grand scale conditions are improving but there is so much more worth fighting for. So many changes waiting to happen but are inadvertently clouded by our cloudy hesitation and insecurity.

Let’s envision, not with utopian and grotesque naivety, but with radical and positive intentions, and let us implement all that lies in the spectrum of our possibilities. Let’s shout for those who do not have a voice and let us stand by those whose voice is not heard loud enough.

Whether this change will come with our small, daily contribution· Whether this change will be caused by mass movements against injustice and exploitation· Whether this change will come from the free distribution of knowledge and by acquiring a different view of reality· It does not matter where it will come from, but change that leads to improvement is always feasible.

Looking a hundred years into the past, one may shudder just thinking of the inhumane conditions people were subjected to in their everyday lives.

Let us place ourselves in this ‘future utopia’ that each one of us dreams of, using radical ways of thinking.Then let us isolate the differences between the present reality with that of this improved version, this utopia, unrestrained of the latches of the ‘linear time’ concept, i.e. our unfounded belief that you cannot invoke large scale change in a short period of time.

What can we change in the short term, what can we change in the long term and what cannot be changed at all? And if we believe that something cannot be changed, is it because of our reflexive pessimism or is it because of our lack of imagination?

Maybe this ‘magical’ change that we all await to come automatically is what surrealists characterized as ‘a dream in conditions of complete awakening’?

Let us all work , each one of us in their own specially unique way, to bring about this ‘magical’ change, until it does not look so magical after all, but rather realistic.

The future is now

I Have a Dream



Μιλούσα τις προάλλες με μία γνωστή από το πανεπιστήμιό μου, η οποία μου εξιστορούσε ενθουσιωδώς το ταξίδι της στο Βορειότερο σημείο της Νορβηγίας. Μου λέει: ‘Συζητούσα με μία φίλη, την οποία γνώρισα πριν τρεις μήνες στην ομάδα χόκεϊ του πανεπιστημίου, όταν ξαφνικά μου περιγράφει μελαγχολικά το πόσο θα ήθελε να ξεφύγει από το Λονδίνο, έστω και για ένα Σαββατοκύριακο. Οπότε και της πρότεινα την Νορβηγία. Κλείσαμε τα εισιτήρια, μαζέψαμε τον κατάλληλο εξοπλισμό και ζήσαμε μία αξέχαστη εμπειρία που θα με ακολουθεί για ολόκληρη την ζωή μου. Είδαμε ζωντανά φάλαινες στο φυσικό τους περιβάλλον, ταξιδέψαμε πάνω σε έλκηθρα με χάσκι και αψηφήσαμε το πολικό κρύο κατασκηνώνοντας με ισοθερμικές στολές και φωτιά’.

Αυτή η συζήτηση λοιπόν με έβαλε σε πολλές σκέψεις. Τελικά συνειδητοποιούμε και αξιοποιούμε ολοκληρωτικά το φάσμα των αμέτρητων δυνατοτήτων που μας παρουσιάζονται καθημερινά; Ξέρω, δεν μπορεί ο καθένας να παρατήσει δουλειά, οικογένεια και υποχρεώσεις για ένα παραμυθένιο ταξίδι στη Νορβηγία, αλλά σίγουρα μπορεί να αλλάξει κατεύθυνση στην ζωή του, ακολουθώντας βήματα απλά, καθημερινά και προσιτά.

Αυτό το ταξίδι που πάντα ήθελες να κάνεις, κανόνισέ το επιτέλους. Αυτό το άτομο στο οποίο ήθελες να μιλήσεις, να ανοιχτείς με όλη την εύθραστη ειλικρίνειά σου, μίλα του. Αυτή την καθημερινή αλλαγή που είχες προγραμματίσει αλλά συνεχίζεις να αναβάλλεις; Ε άντε, ξεκίνα την, ποτέ δεν είναι αργά.

Δεν θέλω να προσφέρω χιλιοειπωμένες, κοινότοπες και απλοϊκές ‘συμβουλές’ αυτοβοήθειας. Πρώτον γιατί αυτό δεν με χαρακτηρίζει και δεύτερον γιατί και εγώ ο ίδιος δεν είμαι σίγουρος για το τι ακριβώς επιδιώκω. Αλλά έχει ριζώσει βαθειά μέσα μου η πεποίθηση, από μελέτη ιστορικών δεδομένων αλλά και καθημερινής παρατήρησης, πως μία βελτιωμένη εκδοχή της πραγματικότητας είναι πάντοτε εφικτή. Και σε κοινωνικό αλλά και σε προσωπικό επίπεδο.

Ας προσεγγίσουμε το θέμα ιδεολογικά, ρίχνοντας μία ματιά στην μεγαλύτερη εικόνα. Μπορεί ο κόσμος να μαστίζεται ακόμα από φανατικές θρησκευτικές, τρομοκρατικές οργανώσεις. Μπορεί η παιδική εργασία να απέχει πολύ από το να εξαλειφθεί. Μπορεί ο καπιταλισμός να μας έχει απαγοητεύσει αδιανόητα πολύ-με μία πρόσφατη έρευνα του Oxfam στην Αμερική να αναδεικνύει πως το 1% του παγκόσμιου πληθυσμού κατέχει περισσότερο πλούτο από το υπόλοιπο 99%-. Μπορεί η καθημερινότητά μας να είναι γεμάτη σενάρια αδικίας, κακοποίησης και καταπάτησης ανθρωπίνων δικαιωμάτων.


Αλλά τα πράγματα αδιαμφισβήτητα βελτιώνονται. Η ισότητα ανάμεσα στα δύο φύλα είναι στο ιστορικό ζενίθ της ειδικά αν αναλογιστεί κανείς ότι περίπου πριν από έναν αιώνα οι γυναίκες δεν είχαν δικαίωμα ψήφου. Οι ομοφυλόφιλοι και τα αναμφισβήτητα δικαίωματά τους στην αγάπη αλλά και την κοινωνική αναγνώριση, χαίρουν αυξανόμενης αποδοχής σε κοινωνίες σε ολόκληρο τον κόσμο. Ηγέτες από πάνω από 190 κράτη σε μία ιστορική και συγκινητική απόφαση αναγνώρισαν και έθεσαν ως βασική προτεραιότητα την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, στο συνέδριο του Νοεμβρίου COP21 στο Παρίσι. Ένα ραγδαία αυξανόμενο κίνημα ανθρώπων έχει αρχίσει να αμφισβητεί την βιομηχανική κτηνοτροφία, εκθέτοντας όλους τους κινδύνους που ενέχει σε περιβαλλοντικό επίπεδο, αφού αποτελεί βασική συνιστώσα της κλιματικής αλλαγής αλλά και προσωπικό επίπεδο, αφού η συνεχή κατανάλωση κρέατος συνδέεται άμεσα με ποίκιλα προβλήματα υγείας. Η παγκόσμια οικονομία έχει δραστικά μεταστραφεί προς τις επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας με στόχο την ολοκληρωτική κατάργηση των ορυκτών καυσίμων μέχρι το 2050. Και η λίστα συνεχίζεται ακόμη και αν τα καλά νέα σπανίως μεταδίδονται όσο τα κακά.

Ναι οι συνθήκες γύρω μας βελτιώνονται συνολικά αλλά υπάρχουν τόσα πολλά για τα οποία αξίζει και ΠΡΕΠΕΙ να παλέψουμε ακόμα. Τόσες αλλαγές που οφείλουν να συμβούν αλλά καλύπτονται από την νεφελώδη διστακτικότητα και ανασφάλειά μας.

Ας οραματιστούμε, όχι με ουτοπική και αντιπαθητική αφέλεια, αλλά με ριζοσπαστική θετική διάθεση και ας υλοποιήσουμε όσα έγκεινται στο φάσμα των δυνατοτήτων μας. Ας φωνάξουμε για όσους δεν έχουν φωνή και ας σταθούμε δίπλα σε αυτούς που η φωνή τους δεν ακούγεται αρκετά δυνατά.

Είτε αυτή η αλλαγή θα επέλθει με την καθημερινή μικρή μας συμβολή. Είτε θα επέλθει με μαζικές κινητοποιήσεις απέναντι στην αδικία και την εκμετάλλευση. Είτε αυτή η αλλαγή θα επέλθει από την ελεύθερη κατοχή της γνώσης και την διαφορετική θεώρηση της πραγματικότητας. Δεν έχει σημασία από που, αλλά σε προσωπικό και συλλογικό επίπεδο η αλλαγή που οδηγεί στην βελτίωση είναι πάντοτε εφικτή.

Κοιτώντας κανείς εκατό χρόνια πίσω ανατριχιάζει με τις εξαθλιωτικές συνθήκες διαβίωσης. Ας τοποθετήσουμε τους εαυτούς μας σε αυτή την ‘μελλοντική ουτοπία’ που ο καθένας μας ονειρεύεται και μάλιστα με όρους ριζοσπαστικής παιδαγωγικής.

Μετά ας απομονώσουμε τις διαφορές της τωρινής πραγματικότητας με αυτή την βελτιωμένη εκδοχή της, αρνούμενοι την τυρρανία του γραμμικού χρόνου. Δηλαδή την λανθασμένη πεποίθησή μας πως η μεγάλη αλλαγή δεν είναι εφικτή στο άμεσο μέλλον.

Τι μπορούμε να αλλάξουμε βραχυπρόθεσμα, τι μακροπρόθεσμα και τι καθόλου; Και αν θεωρούμε ότι κάτι δεν μπορεί να αλλάξει είναι λόγω της αντανακλαστικής απαισιοδοξίας μας ή λόγω έλλειψης φαντασίας;

Μήπως η ‘μαγική’ αλλαγή που όλοι περιμένουμε να επέλθει αυτόματα είναι αυτό που οι σουρεαλιστές χαρακτήρισαν ως ‘όνειρο σε συνθήκες πλήρους αφύπνισης’;

Ας δουλέψουμε όλοι, ο καθένας με τον δικό του μοναδικά ξεχωριστό τρόπο, για αυτή την ‘μαγική’ αλλαγή, μέχρι που τελικά να μην μοιάζει και τόσο μαγική αλλα πραγματική.

Το μέλλον είναι τώρα.